Hamowanie silnikiem – czym jest, jak to się robi i czy jest bezpieczne?

Co to jest hamowanie silnikiem?

Przez hamowanie silnikiem rozumiemy wytracanie prędkości pojazdu po puszczeniu pedału hamulca i przez stopniową redukcję biegów. Jeśli puścimy gaz, zamkniemy zawór wlotu powietrza. W ten sposób ograniczamy przepływ powietrza do cylindrów. Tłoki muszą pokonać próżnię i maleje prędkość ich obrotów. Jako że są połączone przez sprzęgło i silnik z kołami, przenoszą na nie opór, co pozwala wytracać prędkość. Zwłaszcza że tłoki zwalniają też z powodu braku paliwa. Efekt jest jeszcze większy, kiedy auto jest wyposażone w turbosprężarkę. Wówczas dodatkowy opór stawiają łopatki wirnika.

Musimy jednak pamiętać, że hamowanie silnikiem działa tylko podczas jazdy na wrzuconym biegu. Nie będzie tak, kiedy samochód toczy się na luzie. Pamiętajmy też, że siła hamowania rośnie wraz z prędkością. Dlatego im niższy bieg i wyższa prędkość obrotowa jednostki napędowej, tym auto bardziej wytraca prędkość. Każda kolejna redukcja biegu, to wzrost prędkości obrotowej, po czym jej stopniowy spadek. Wraz z nią spada prędkość auta.

**Zaleca się jednak hamowanie biegami pośrednimi **(np. z 5 na 4, z 4 na 3). Zapobiegniemy w ten sposób nadmiernemu zużywaniu się sprzęgła. Poza tym hamowanie biegami w taki sposób zapobiega szarpaniu samochodu przy nagłych zmianach prędkości.

Jak hamować silnikiem i robić to dobrze?

Hamowanie silnikiem nie jest trudne, choć wymaga opanowania. W najprostszym tłumaczeniu przez taką technikę jazdy rozumiemy poruszanie się autem na włączonym biegu bez wciskania pedałów hamulca i sprzęgła. Hamujemy przez dobór przełożeń, a więc musimy znać zasady używania sprzęgła.

Właśnie zestawienie biegu z aktualną prędkością jest tutaj najtrudniejsze i wymaga wyczucia. Zwłaszcza że pod uwagę musimy wziąć też pochyłość drogi oraz specyfikę danego samochodu. Zakres bezpiecznej pracy na poszczególnych przełożeniach jest bowiem inny w zależności od auta. Oczywiście musimy tutaj działać z wyprzedzeniem znacznie większym niż przy korzystaniu z klasycznego hamulca.

Hamowanie silnikiem w dieslach

Osobny akapit możemy poświęcić hamowaniu silnikiem wysokoprężnym. To jednostki, które pracują w węższym zakresie obrotów od benzyniaków. Stąd hamowanie silnikiem powinno w nich przebiegać łagodniej. Musimy tylko kontrolować prędkość obrotową, aby nie redukować przełożenia zbyt wcześnie.

Hamowanie silnikiem w samochodzie z automatem

Hamowanie biegami możemy przeprowadzić także w samochodach wyposażonych w automatyczną skrzynię biegów. Wystarczy puścić pedał gazu, a pojazd automatycznie będzie redukować biegi na niższe.

Wpływ hamowania silnikiem na trwałość podzespołów

Hamowanie silnikiem, jeśli jest wykonywane prawidłowo, nie powoduje nadmiernego zużycia silnika ani skrzyni biegów. Jednak częste i gwałtowne redukcje biegów mogą przyspieszyć zużycie sprzęgła oraz dwumasowego koła zamachowego. Warto pamiętać, aby redukować biegi stopniowo i unikać zbyt wysokich obrotów po redukcji. Nowoczesne samochody są wyposażone w systemy wspomagające płynne przełączanie biegów, co dodatkowo minimalizuje ryzyko uszkodzeń.

Jeśli dodatkowo automat daje możliwość manualnej zmiany przełożenia, robimy to dźwignią lub łopatkami na takiej samej zasadzie, jak w samochodach z manualną przekładnią.

Hamowanie biegami w samochodach hybrydowych

Natomiast hamowanie jednostką napędową zwykle nie ma sensu w hybrydach. Nowoczesne konstrukcje po zdjęciu nogi z gazu często wyłączają silnik, co sprzyja oszczędności paliwa. W takich autach w pierwszej fazie hamowania układ odzyskuje energię i magazynuje ją w bateriach.

Hamowanie silnikiem w hybrydach może mieć sens na przykład podczas jazdy po terenie górzystym. Przy stromych zjazdach układ odzyskiwania energii może sobie nie radzić. Przez hamowanie biegami oszczędzamy wówczas układ hamulcowy.

Kiedy hamować silnikiem?

Jest kilka sytuacji, kiedy hamowanie silnikiem ma sens. Na pewno hamowanie biegami poprawia bezpieczeństwo jazdy w górach, kiedy układ hamulcowy pracuje pod dużym obciążeniem, co może spowodować zagotowanie płynu hamulcowego, a w konsekwencji nawet całkowitą utratę siły hamowania. Tymczasem podczas jazdy na niskim biegu auto nie nabiera tak gwałtownie prędkości nawet podczas zjazdu ze wzniesienia. Warto zauważyć, że w niektórych krajach są nawet specjalne pasy dla hamowania silnikiem. To tzw. rampy ratunkowe zlokalizowane w terenach górzystych.

Poza tym hamowanie silnikiem możemy wykorzystać podczas dojeżdżania do skrzyżowania z sygnalizacją, doganiając wolniej jadące auto, przed zakrętem czy terenem zabudowanym. W takiej sytuacji nawet nie musimy redukować biegu, choć wzmocni to efekt hamowania. Wystarczy jednak, że zdejmiemy nogę z gazu, wstrzymując się jak najdłużej ze wciśnięciem sprzęgła.

Co oczywiste, hamowanie biegami nie jest zalecane w sytuacjach awaryjnych. Z tą techniką jazdy uważać trzeba też podczas hamowania na śliskiej nawierzchni. Wówczas zbyt gwałtowna redukcja przełożenia może wprowadzić auto w poślizg.

Dlaczego warto hamować silnikiem?

Hamowanie silnikiem ma sens. Zalety to przede wszystkim niższe spalanie. Nie są to duże oszczędności, ale jest to jedna z zasad ecodrivingu, o którym szerzej piszemy w artykule ““. Poza tym to oszczędność hamulców, a także płynniejsza jazda samochodem i lepsza kontrola prędkości.

Jeśli szukać argumentów przeciw hamowaniu biegami, eksperci zwracają uwagę na szybsze zużycie . Ogranicza ono wibracje jednostki napędowej przenoszone na resztę konstrukcji samochodu. Tymczasem wysokie obroty i szarpnięcia bardziej obciążają tzw. dwumasę.

Dlatego tak ważne jest, aby hamowanie biegami wykonywać prawidłowo i znać zasady używania sprzęgła. Żeby biegi redukować bez szarpnięć, podczas redukcji możemy nawet dodać nieco gazu. Wyrównamy w ten sposób obroty i dostosujemy je do pracy na niższym przełożeniu.

Hamowanie silnikiem jest więc elementem techniki jazdy, z którego warto korzystać. Zwłaszcza przydaje się podczas jazdy w terenie górzystym. Najważniejsze natomiast, aby robić to dobrze. Dlatego lepiej go unikać podczas jazdy przy wyższych prędkościach, z kolei biegi zmieniać o jeden stopień niżej, niekiedy wspomagając się pedałem hamulca czy gazu.