Wymiana prawa jazdy krok po kroku. Jak wyrobić nowy dokument?

Terminowe i bezterminowe prawo jazdy. Czym się od siebie różnią?

Prawa jazdy wydawane przed 2013 rokiem były bezterminowe. Dlatego zmiana przepisów nie sprawiła, że dokumenty straciły ważność. Oznacza natomiast, że każdego bez wyjątku czeka wymiana prawa jazdy na nowe. Dla dokumentów wydanych przed 2013 r. proces ten zaplanowano na lata 2028-2033 (19 stycznia 2028 r. – 18 stycznia 2033 r.).

Dziś wszystkie dokumenty mają maksymalnie 15-letni okres ważności. Dla zmotoryzowanych różnica między prawami jazdy wydawanymi przed i po 2013 r. jest jednak istotna. Jeżeli masz bezterminowe prawo jazdy, a przy tym na dokumencie nie ma żadnych ograniczeń, przy składaniu wniosku o nowy dokument nie musisz przechodzić ponownie badań lekarskich. Inaczej wygląda to w przypadku dokumentów wydanych po 19 stycznia 2013 r. Zmotoryzowani, którzy otrzymali prawo jazdy po tym terminie, oprócz wniosku o wydanie nowego dokumentu i uiszczenia opłaty administracyjnej, muszą też przedstawić zaświadczenie lekarskie, które potwierdza, że ich stan zdrowia pozwala na prowadzenie pojazdów.

Nowe prawo jazdy maksymalnie na 15 lat

Jak wyjaśniliśmy wyżej, obecnie wszystkie prawa jazdy wydawane w Polsce są terminowe, z maksymalnym terminem ważności 15 lat. Oczywiście w przypadku problemów zdrowotnych (np. słaby wzrok), lekarz może wydać zaświadczenie na krótszy okres (np. 1 rok, 3 lata, 5 lat). W takiej sytuacji po upływie okresu ważności kierowcę czekają ponowne badania lekarskie i wymiana prawa jazdy. Maksymalny termin ważności jest też różny dla kategorii:

• Maksymalnie 15 lat: kategorie A, A1, A2, AM, B, B1, B+E, T;

• Maksymalnie 5 lat: C, C1, C1+E, C+E, D, D1, D+E, D1+E (kierowcy z tymi kategoriami prawa jazdy maksymalnie co 5 lat muszą przechodzić obowiązkowe badania lekarskie).

Kiedy należy wymienić prawo jazdy?

Oprócz tego, że bezterminowe prawa jazdy będą podlegać wymianie w latach 2028-2033, dokument wymienić należy też w kilku innych sytuacjach, kiedy:

• Minął termin ważności prawa jazdy lub konkretnej kategorii.

• Kierowca zmienił nazwisko (np. po ślubie) – 30 dni na wymianę prawa jazdy. Nie ma konieczności opłacania badań lekarskich. Wymagana jest tylko opłata za nowy dokument.

• Kierowca zgubił lub zniszczył prawo jazdy bądź zostało mu ono skradzione – należy wnioskować o wydanie wtórnika prawa jazdy. Procedura wygląda tak samo, jak przy wymianie dokumentu z innego powodu (np. załatwienie sprawy po upływie terminu ważności).

Czy trzeba wymieniać prawo jazdy po zmianie miejsca zamieszkania?

Od 4 marca 2019 r. nie ma obowiązku wymiany prawa jazdy z powodu zmiany adresu zamieszkania, np. w wyniku przeprowadzki. Wszystko dlatego, że na nowym wzorze nie ma rubryki z miejscem zameldowania kierowcy. W przypadku praw jazdy wydanych przed tą datą pozostają one ważne do wskazanego terminu, bez obowiązku wymiany przy zmianie adresu. Podobnie jest z bezterminowymi prawami jazdy, do wymiany w latach 2028-2033.

Wymiana prawa jazdy. Wniosek i inne potrzebne dokumenty

Jeżeli chcesz wymienić prawo jazdy, potrzebujesz do tego kilku dokumentów. Niezbędne są:

• formularz wniosku (pobierz go ze strony obywatel.gov.pl lub w miejscowym urzędzie);

• dowód osobisty lub paszport (paszport lub karta pobytu dla cudzoziemców);

• aktualne zdjęcie (kolorowa, czytelna fotografia w pozycji frontalnej o wymiarach 3,5 × 4,5 cm);

• potwierdzenie uiszczenia opłaty;

• orzeczenie lekarskie (tylko jeśli jest wymagane);

• oryginał prawa jazdy (tylko do wglądu urzędnika i wykonania kserokopii).

W zależności od miejsca zamieszkania wniosek o wymianę prawa jazdy należy złożyć w urzędzie miasta (dla mieszkańców miast na prawach powiatu), urzędzie dzielnicy (dla mieszkańców Warszawy) lub starostwie powiatowym (pozostałe osoby).

Wymiana prawa jazdy przez Internet

Obecnie wniosek o wydanie prawa jazdy możesz też złożyć przez Internet, aczkolwiek tylko w niektórych urzędach i w określonych przypadkach, tj.:

• zmiany danych osobowych,

• utraty ważności dotychczasowego prawa jazdy.

Żeby móc złożyć wniosek o wydanie prawa jazdy online, najpierw musisz zarejestrować się w Elektronicznej Skrzynce Podawczej Systemu Pojazd i Kierowca. Przy złożeniu wniosku przez Internet wszystkie niezbędne dokumenty załączasz w wersji elektronicznej (skany lub zdjęcia). Pamiętaj, że do podpisania wniosku potrzebujesz tzw. Profilu Zaufanego. Możesz go wyrobić m.in. przez system bankowości elektronicznej lub złożyć wniosek przez Internet i podpisać go osobiście (np. w oddziale ZUS-u lub US).

Ile trzeba czekać na wydanie prawa jazdy?

Z reguły prawo jazdy jest gotowe w ciągu 9 dni roboczych od dnia złożenia wniosku. Zdarza się, choć rzadko, że urząd z jakiegoś powodu prowadzi wobec kierowcy postępowanie wyjaśniające. Dlatego w skrajnych przypadkach czas oczekiwania na prawo jazdy może wydłużyć się nawet do 2 miesięcy. Gotowe prawo jazdy odbierzesz osobiście w urzędzie lub otrzymasz pocztą. Wybraną opcję zaznaczasz w polu F wniosku o wydanie prawa jazdy – “Sposób przekazania dokumentu”.

Po złożeniu wniosku status prawa jazdy możesz sprawdzić na stronie Info-Car. Żeby to zrobić, podać należy:

• imię i nazwisko,

• numer PESEL,

• numer PKK.

System wyświetla jeden z trzech statusów:

• “przyjęto wniosek – trwa postępowanie administracyjne” – dokument w produkcji lub trwają czynności wyjaśniające.

• “przyjęto dokument w urzędzie, dokument do odbioru” – prawo jazdy gotowe do odbioru.

• “niepoprawne dane, brak spraw w toku lub dokument wydany” – wprowadzono błędne dane, nie wprowadzono jeszcze wniosku do systemu lub prawo jazdy zostało już wydane.

Ile kosztuje wymiana prawa jazdy?

Sama wymiana prawa jazdy kosztuje 100,50 zł, z czego:

• 100 zł – opłata komunikacyjna,

• 0,50 zł – opłata ewidencyjna.

Tyle kosztują procedury administracyjne, produkcja dokumentu zabezpieczonego przed podrobieniem i jego dystrybucja. Opłaty należy dokonać przelewem lub gotówką w kasie urzędu.

Jednak finalnie koszt ten może wzrosnąć nawet do ponad 300 złotych. Będzie tak, jeśli wymieniasz prawo jazdy wydane po 19 stycznia 2013 roku, kiedy do wniosku musisz dołączyć zaświadczenie lekarskie. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia kosztują one 200 złotych. Lekarz orzecznik bada m.in. wzrok, słuch, poziom ciśnienia oraz cukru. Wymagane jest też wypełnienie formularza z pytaniami na temat przebytych chorób, wypadków, zaburzeń psychicznych czy problemów z alkoholem.

**Badania nie są obowiązkowe w przypadku zmotoryzowanych z ważnym badaniem lekarskim, jak i tych z bezterminowym prawem jazdy, wydawanym przed 2013 r. **Wyjątkiem są kierowcy, którym z jakiegoś powodu odebrano prawo jazdy lub przez ograniczenia zdrowotne ich dokument jest wydany na czas określony. Jeżeli prawo jazdy jest bezterminowe, bez badań lekarskich wniosek złożyć mogą posiadacze kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, B+E, T. W przypadku kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D, D+E prawo jazdy jest ważne tylko przez 5 lat. Dlatego przynajmniej co 5 lat tacy kierowcy muszą wykonać badania lekarskie.

Dodatkowo możesz być zmuszony do wykonania aktualnej fotografii. Wizyta u fotografa to uszczuplenie portfela o kolejne kilkadziesiąt złotych.

Co grozi za jazdę bez prawa jazdy?

Oczywiście jazda bez ważnego prawa jazdy, podobnie jak przy całkowitym braku uprawnień, jest surowo karana, tj.:

• w ogóle bez uprawnień do kierowania pojazdami – mandat w wysokości 500 zł;

• bez uprawnień dla konkretnego typu pojazdu – mandat w wysokości 300 zł;

• po zatrzymaniu prawa jazdy (np. na 3 miesiące) – mandat w wysokości 500 zł, a dodatkowo przedłużenie okresu zakazu prowadzenia do 6 miesięcy. Jeżeli taka sytuacja powtórzy się 3-krotnie, następuje całkowite odebranie prawa jazdy.

Jeżeli kierowca nie ma uprawnień lub ważnego prawa jazdy, a nie ma komu przekazać prowadzenia pojazdu, oprócz mandatu może on zostać zmuszony do jego odholowania, co wiąże się z kolejnym kosztem. Brak ważnego prawa jazdy to również problem przy ewentualnej kolizji drogowej. Towarzystwo ubezpieczeniowe może wówczas przenieść odpowiedzialność na sprawcę, który poruszał się bez ważnego prawa jazdy.

Cyfrowe prawo jazdy w telefonie – mPrawo Jazdy

Pamiętaj, że od 5 grudnia 2020 roku nie musisz wozić ze sobą fizycznego prawa jazdy. Pozwolił na to tzw. pakiet deregulacyjny dla kierowców. Podczas ewentualnej kontroli dane i uprawnienia kierowcy zostaną sprawdzone w systemie. Wprawdzie nie jest to obowiązkowe, ale lepiej w takiej sytuacji pobrać na swój telefon aplikację mObywatel i skorzystać z usługi mPrawo Jazdy, szerzej opisanej w artykule “Prawo jazdy w telefonie. Jak dodać prawko do smartfona?“.

To cyfrowa wersja dokumentu, która zawiera informacje z klasycznego dokumentu. Prawko w telefonie przyda się na przykład w sytuacji, kiedy z jakiegoś powodu system nie działa. Wówczas elektroniczne prawo jazdy skróci czas kontroli. Poza tym dzięki usłudze możesz na bieżąco sprawdzać liczbę punktów karnych.

Aplikację warto pobrać również dlatego, że można w niej korzystać z innych usług. Dla zmotoryzowanych przydać się mogą zwłaszcza:

• usługa mObywatel – cyfrowa wersja dowodu osobistego;

• usługa mPojazd – dane pojazdu (m.in. marka, model, rok produkcji, numer rejestracyjny, numer VIN). Przypomina też o terminie zbliżającego się badania technicznego i ważności ubezpieczenia OC (na 30 dni przed terminem).

Jak widzisz, wymiana prawa jazdy może być kosztowna, szczególnie kiedy obowiązkowe są badania lekarskie. W innym wypadku kosztuje to jedynie 100,50 zł plus ewentualny koszt wyrobienia aktualnej fotografii. Co innego, kiedy zaświadczenie lekarskie jest obowiązkowe. Wówczas, wraz z opłatą administracyjną i kosztem zdjęcia, procedura wyrobienia nowego prawa jazdy może pochłonąć nawet blisko 400 zł.

Wymiana zagranicznego prawa jazdy na polskie

Jeśli posiadasz prawo jazdy wydane w innym kraju i chcesz je wymienić na polskie, musisz spełnić kilka warunków. Przede wszystkim musisz mieć stałe lub czasowe zameldowanie w Polsce. W przypadku prawa jazdy wydanego w kraju UE procedura jest uproszczona – wystarczy złożyć wniosek, dołączyć tłumaczenie dokumentu (jeśli nie jest w języku polskim), zdjęcie oraz potwierdzenie opłaty. W przypadku dokumentów spoza UE konieczne może być zdanie egzaminu teoretycznego. Szczegółowe informacje uzyskasz w swoim urzędzie miasta lub starostwie powiatowym.