Amortyzator skrętu — po co i kiedy się go montuje?

Amortyzator skrętu spotkać można głównie w samochodach terenowych z przednim sztywnym mostem. To obowiązkowy element zawieszenia, jeżeli to sprężyny odpowiadają za resorowanie. Brak amortyzatora skrętu może doprowadzić do powstawania niebezpiecznych drgań, które potocznie określa się “drganiami śmierci”.

Czym są tzw. drgania śmierci?

Zanim o tym, czym jest amortyzator skrętu, przyjrzyjmy się tzw. drganiom śmierci. Tak więc** występują one w samochodach terenowych ze sztywnym mostem napędowym z przodu**. Zdarzają się wówczas, kiedy przednie koło najedzie na nierówność i wpadnie w potężne wibracje, co może skończyć się utratą panowania nad pojazdem. Zjawisko może być więc naprawdę niebezpieczne i prowadzić nawet do śmieci pasażerów. Najbardziej przerażone są osoby, które wcześniej nie prowadziły aut terenowych ze sztywnymi mostami.

Objawy zużycia i diagnostyka amortyzatora skrętu

Zużyty amortyzator skrętu może objawiać się pogorszeniem prowadzenia pojazdu, wyczuwalnymi drganiami kierownicy oraz trudnościami w utrzymaniu stabilności jazdy, zwłaszcza na nierównościach. W przypadku podejrzenia awarii warto sprawdzić, czy amortyzator nie ma wycieków oleju, luzów w mocowaniach lub uszkodzeń mechanicznych. Diagnostykę najlepiej przeprowadzić na podnośniku, poruszając elementami zawieszenia i obserwując reakcję amortyzatora. Regularna kontrola tego podzespołu pozwala uniknąć poważniejszych problemów z bezpieczeństwem.

W jakich samochodach występują “death wobble“?

Do tzw. drgań śmierci, w USA znanych jako “death wobble“, dochodzi w autach ze sztywną osią przednią i sprężynami śrubowymi (m.in. Jeep Wrangler, Land Rover Defender, Mercedes G). W takiej konstrukcji, w której zwykle występuje sztywny most napędowy, problemem jest stabilizacja przednich kół i mostu względem innych elementów napędu oraz ramy. Jest to największy mankament tej konstrukcji, porównując ją z zestawem wykorzystującym resory piórowe zamiast sprężyn. Resory nie odpowiadają bowiem wyłącznie za resorowanie. Poza tym są też odpowiedzialne za utrzymanie właściwej geometrii całego zawieszenia.

Resor jest tu zamocowany w jednym punkcie do mostu, a w dwóch do ramy. Oznacza to, że zawieszony na dwóch resorach most jest zamocowany do ramy w czterech punktach, co przekłada się na stabilność konstrukcji. Inaczej wygląda to w przypadku, kiedy most jest zamocowany tylko na dwóch punktach, jak dzieje się, kiedy resory zostają zastąpione sprężynami. W zasadzie most nawet nie jest wówczas zamocowany sprężynami, ale wahaczami wzdłużnymi. Nie ma więc solidnego mocowania poprzecznego, a same sprężyny nie pełnią funkcji resoru.

Dla stabilizacji poprzecznego zawieszenia ze sprężynami stosuje się drążek reakcyjny, utrzymujący oś w określonej pozycji względem ramy. W samochodach terenowych dodatkowo wykorzystuje się z przodu amortyzator skrętu, który ma tłumić drgania poprzeczne kół przedniej osi.

Co odpowiada za występowanie “drgań śmierci”?

Dla wystąpienia tzw. drgań śmierci muszą zajść dwa czynniki. Po pierwsze, elementy zawieszenia muszą być zużyte lub mieć duże luzy, przez co nie spełniają swojej funkcji stabilizującej przednią oś. Poza tym samochód terenowy musi wjechać na nierówność. Wówczas jedno z jego kół wpada w wibracje, które następnie są przenoszone na całą oś. Szybko drgania stają się tak silne, że kierowca nie jest w stanie trzymać kierownicy, a auto jest trudne do opanowania. Jeżeli prędkość jest wyższa, często kończy się to wypadkiem.

Warto więc być przygotowanym na takie zdarzenie i mieć świadomość, że może ono wystąpić. W przypadku ewentualnego wypadku, na pewno warto mieć przy sobie apteczkę pierwszej pomocy, a także linę holowniczą. Jej rodzaje i najważniejsze parametry opisuje artykuł pt. ““.

Jednak kluczowy dla bezpieczeństwa jest monitoring stanu elementów zawieszenia, głównie drążka reakcyjnego, choć luzy nie mogą występować nigdzie. Dbać trzeba więc też o drążki układu kierowniczego czy wahacze i sworznie zwrotnic. Ważna jest też właściwa geometria kół i ciśnienie w oponach. Co ważne, im koła są większe, a zawieszenie wyższe, tym większe jest prawdopodobieństwo wystąpienia “drgań śmierci”.

Jak działa amortyzator skrętu?

Amortyzator skrętu jest niezwykle ważny dla bezpiecznej jazdy po nierównościach samochodem wyposażonym w sztywną oś z przodu i sprężyny. Znajduje się między przednimi kołami poziomo i poprzecznie, a więc inaczej nic klasyczny amortyzator. Wprawdzie jego zasada działania jest taka jak innych amortyzatorów, to jednak jego zadanie jest inne.

Nie tłumi bowiem kołysania samochodu i drgań pionowych, ale wibracje poprzeczne. Poza tym amortyzator skrętu wspomaga kierowanie pojazdem przez nadanie układowi efektu samopowrotu kierownicy do pozycji wyjściowej.

Dlatego, jeżeli samochód tego typu nie ma amortyzatora skrętu, warto rozważyć jego montaż. Obowiązkowe jest to w przypadku, kiedy to pojazd terenowy o większych kołach niż seryjne. Jego koszt to wydatek rzędu od 150 do 250 zł. Droższe są mocniejsze amortyzatory, które stosuje się przy tuningu zawieszenia. Elementy o większej sile tłumienia kosztują z reguły do 600 zł, choć ceny niektórych przekraczają nawet 1000 zł.

Jak zachować się podczas wystąpienia “drgań śmierci”?

Wystąpienie tzw. drgań śmierci jest niebezpieczne, zwłaszcza w połączeniu z paniką. Przede wszystkim należy więc zachować spokój i zwolnić. Wprawdzie największa amplituda drgań występuje przy niskiej i średniej prędkości, ale przy wyższej, nawet kiedy drgania są niewielkie, ryzyko utraty kontroli nad pojazdem jest zdecydowanie większe.