Dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów po nowemu. Tysiące kierowców rocznie straci prawo jazdy na całe życie!

Za co można otrzymać dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w Polsce?

Dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych nie jest niczym nowym. Można go otrzymać za jazdę pod wpływem alkoholu lub narkotyków w warunkach recydywy. Taka sama sankcja grozi za spowodowanie poważnego wypadku w stanie nietrzeźwości. Kolejne przestępstwo grożące zakazem na całe życie to ucieczka z miejsca zdarzenia. Będzie tak, jeżeli poszkodowani odnieśli przynajmniej ciężki uszczerbek na zdrowiu.

Dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych – lista przypadków:

• Prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu lub środków odurzających w warunkach recydywy.

• Doprowadzenie do wypadku w stanie nietrzeźwości, jeżeli osoby biorące udział w zdarzeniu poniosły śmierć lub doznały ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.

• Ucieczka z miejsca wypadku, w którym są ofiary śmiertelne lub osoby z ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu.

Mały znak zapytania należy postawić przy obligatoryjnym orzekaniu dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych dla kierowców ponownie skazanych za przestępstwo prowadzenia auta w stanie nietrzeźwości. Trybunał Konstytucyjny orzekł bowiem, że jest to niezgodne z najwyższym aktem prawnym w Polsce, czyli Konstytucją RP. Oznacza to, że wobec takich kierowców sąd nie powinien orzekać dożywotnich zakazów. Natomiast osoby, które w takiej sytuacji otrzymały zakaz, mogą złożyć wniosek o wznowienie postępowania.

Przeczytaj też: “Psychotesty dla kierowców – jak wyglądają i ile kosztują badania psychologiczne kierowców?”

Czy będzie dożywotnie pozbawienie prawa jazdy dla kierowców łamiących zakaz prowadzenia pojazdów orzekany przez sąd?

Na początku lipca 2025 roku do Sejmu trafił druk nr 1451, a dokładniej – Rządowy projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego. Nowe przepisy wskazują potrzebę zaostrzenia przepisów mających na celu wyeliminowanie z ruchu drogowego recydywistów z wielokrotnymi zakazami prowadzenia pojazdów. Dlatego kierowca, który wsiądzie za kierownicę w okresie obowiązywania zakazu, dożywotnio utraci prawo jazdy.

Na pierwszy rzut oka założenie nie budzi żadnych zastrzeżeń. Jest bowiem oczywiste, że kierowcy z zakazem nie powinni prowadzić pojazdów mechanicznych. Niestety, w rzeczywistości dożywotnio uprawnienia mogą stracić kierowcy, którzy na co dzień nie stanowią wielkiego zagrożenia na drodze. Wszystko dlatego, że sądowy zakaz prowadzenia można otrzymać już za nieznaczne przekroczenie dopuszczalnego poziomu 0,2 promila (np. 0,21 czy 0,22 promila):

• Stan po spożyciu alkoholu w zakresie od 0,21 do 0,5 promila – wykroczenie karane grzywną w wysokości minimum 2500 zł, 15 punktami karnymi oraz zakazem prowadzenia pojazdów na okres przynajmniej 6 miesięcy.

• Stan nietrzeźwości przy wyniku powyżej 0,5 promila – przestępstwo karane grzywną w wysokości minimum 2500 zł, 15 punktami karnymi, karą pieniężną na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej (od 5 000 zł do 60 000 zł), karą pozbawienia wolności do 3 lat oraz sądowym zakazem prowadzenia pojazdów przynajmniej na 3 lata. Dodatkowo sąd może orzec konfiskatę pojazdu, jeżeli stężenie alkoholu wynosi minimum 1,5 promila lub 0,5 promila i doszło do wypadku.

Liczba zatrzymanych nietrzeźwych kierowców w Polsce w latach 2022 – 2024

Czy będzie dożywotnia utrata prawa jazdy za jazdę po zatrzymaniu uprawnień na 3 miesiące?

Dożywotni zakaz prowadzenia samochodów i innych pojazdów mechanicznych dotyczy wyłącznie złamania zakazów sądowych. Nie będzie więc obowiązywać, jeżeli doszło do zatrzymania prawa jazdy na okres 3 miesięcy.

Jak wygląda procedura odzyskania prawa jazdy po dożywotnim zakazie?

W przypadku orzeczenia dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów, kierowca może po upływie określonego czasu złożyć wniosek do sądu o skrócenie zakazu. Sąd rozpatruje taki wniosek indywidualnie, biorąc pod uwagę postawę skazanego, okoliczności sprawy oraz ewentualną resocjalizację. W praktyce jednak szanse na odzyskanie uprawnień są bardzo niewielkie, a procedura jest czasochłonna i wymaga przedstawienia przekonujących dowodów na zmianę postawy.

Taka sankcja grozi między innymi za przekroczenie prędkości o ponad 50 km/h w terenie zabudowanym, a w 2026 roku najpewniej także poza obszarem zabudowanym. To decyzja administracyjna, a nie orzekana przez sąd. Natomiast pamiętaj, że konsekwencją takiej jazdy są nie tylko kara aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny nie niższej niż 1500 złotych oraz 10 punktów karnych. Ponadto to sądowy zakaz prowadzenia pojazdów na okres od 6 miesięcy do 3 lat. Tak więc następna jazda może oznaczać pożegnanie się z uprawnieniami.

Przeczytaj też: “Kurs reedukacyjny w zakresie problematyki przeciwalkoholowej i przeciwdziałaniu narkomanii – dla kogo, jak wygląda szkolenie w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego po utracie prawa jazdy?”

Dlaczego obligatoryjny dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów jest niesprawiedliwy?

Aktualnie kierowca, który nie stosuje się do sądowego zakazu prowadzenia pojazdów, ryzykuje karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Ponadto sąd zwykle orzeka kolejny zakaz prowadzenia pojazdów oraz świadczenie pieniężne na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości od 5000 do 60 000 zł.

Po zmianie przepisów** jazda na zakazie będzie oznaczać dożywotnią utratę prawa jazdy**. Można też z dużym prawdopodobieństwem zakładać, że kary pozbawienia wolności będą faktyczne, a nie orzekane tylko w zawieszeniu. W sytuacji, kiedy kierowca na zakazie jazdy doprowadzi do wypadku, w którym będą ofiary śmiertelne lub w jego wyniku dojdzie do ciężkiego uszczerbku na życiu osoby poszkodowanej, będzie podlegać karze od roku do 10 lat pozbawienia wolności.

Obligatoryjny dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów – dla kogo i jakie kary:

• Dożywotnia utrata prawa jazdy dla kierowców, którzy zostaną przyłapani na sądowym zakazie prowadzenia pojazdów.

• Kary pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat (będą faktyczne, a nie orzekane tylko w zawieszeniu).

• Kara więzienia od roku do 10 lat, jeżeli kierowca na zakazie jazdy doprowadzi do wypadku, w którym będą ofiary śmiertelne lub w jego wyniku dojdzie do ciężkiego uszczerbku na życiu osoby poszkodowanej.

• Obowiązkowe świadczenie pieniężne w kwocie przynajmniej 10 000 zł.

• Ryzyko przepadku pojazdu, jeżeli taka będzie decyzja sądu (grzywna minimum 5000 zł, jeżeli zatrzymany nie jest właścicielem).

Kary są surowe. Można spodziewać się dożywotnich zakazów, kar więzienia, wysokich grzywien i konfiskaty pojazdów. Warto przypomnieć, że dotychczas, od 14 marca 2024 roku, kiedy umożliwiono konfiskować pojazdy, dotyczyło to tylko nietrzeźwych kierowców. W rok obowiązywania tego prawa skonfiskowano ich 7600.

Liczba kierowców, łamiących zakaz prowadzenia pojazdów w ostatnich kilku latach*

** Dane Biura Ruchu Drogowego Komendy Głównej Policji*

Wbrew temu, co się może wydawać, prawo nie musi być skuteczne. Widać wyraźnie, że kierowcy z zakazem niekoniecznie stosują się do przepisów. Wedle policyjnych statystyk w 2024 roku zatrzymano aż 16 534 osoby, które złamały sądowy zakaz prowadzenia pojazdów. Zatrzymanie ich po nowelizacji prawa oznaczałoby, że straciliby oni uprawnienia na zawsze. Dożywotnie zakazy prowadzenia pojazdów ma w Polsce ponad 70 000 osób, a kolejne 200 000 – zakazy czasowe. Niestety, rekordziści mają nawet po 19 zakazów prowadzenia pojazdów.

Wśród takich kierowców nie brakuje osób z zakazem orzeczonym po popełnieniu przestępstwa, jakim jest kierowanie pojazdem z poziomem alkoholu powyżej 0,5 promila. Jednak w tej grupie są też kierowcy, którzy zostali zatrzymani na jeździe przy poziomie niewiele ponad 0,2 promila. Oczywiście nadal takie zachowanie wymaga potępienia, szczególnie że liczba nietrzeźwych kierowców na polskich drogach nadal jest duża. Jednak wciąż trudno porównać kompletnie pijanego kierowcę z osobą, która prowadziła pojazd po lampce wina wypitej do obiadu, wracającej po wczorajszej imprezie, czy wypitym piwie przy grillu.

Przeczytaj też: “Kalibracja alkomatu – kiedy i jak skalibrować alkomat?”

Jak skrócić dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów?

Co ciekawe, dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów w rzeczywistości nie musi obowiązywać przez całe życie. Okres ten może zostać skrócony. Stosowny wniosek można złożyć do sądu po 15 latach od orzeczenia sądu. Ewentualnie takie prawo przysługuje po 10 latach, wnioskując o zmianę sposobu wykonywania środka karnego.

Jeżeli powodem ustanowienia zakazu była jazda po alkoholu, w pojeździe trzeba zainstalować blokadę alkoholową. Natomiast w prawie jazdy pojawi się kod ograniczenia (69). Oczywiście wcześniej trzeba odzyskać uprawnienia, co wymaga zdania egzaminu teoretycznego i praktycznego w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego (WORD).

Przeczytaj też: “Blokada alkoholowa w aucie – czym jest, kto może zainstalować?”

Kiedy dożywotnie zatrzymanie prawa jazdy za złamanie sądowego zakazu wejdzie w życie?

Przepisy są kontrowersyjne. W żaden sposób nie można bowiem porównywać kierowcy, który ma w organizmie 0,25 promila od pijanego uczestnika ruchu drogowego prowadzącego pojazd przy stężeniu na poziomie znacząco przekraczającym 1 czy 2 promile. Tymczasem w obu przypadkach sankcja jest podobna – sądowy zakaz prowadzenia pojazdów, chociaż na inny okres.

Czas pokaże, czy nowe przepisy wejdą w życie w takiej formie, a może ulegną zmianie. Projekt musi bowiem przejść całą ścieżkę legislacyjną. Wydaje się jednak, że politycy będą naciskać na taki kształt nowego prawa. Natomiast do osób z innym zdaniem kwestionujących nowe przepisy, przyklei się łatkę obrońcy niebezpiecznych i pijanych kierowców.

Tymczasem już teraz kierowcy z ustanowionymi zakazami w dużej liczbie nadal wsiadają za kierownicę. Wielu zatrzymanych kierowców ma od 2 do 4 zakazów prowadzenia wszelkich pojazdów, a rekordziści nawet blisko 20. Jest mało prawdopodobne, że recydywista, który raz złamał tę granicę i wsiadł za kierownicę pomimo zakazu, będzie mieć obawy, aby zrobić to ponownie. Natomiast ucierpieć może zwykły Kowalski, który popełnił błąd i prowadził pojazd po piwie czy lampce wina, a następnie z jakiegoś powodu, najpewniej codziennego obowiązku, złamał sześciomiesięczny sądowy zakaz prowadzenia pojazdów. Dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów to w tym przypadku chyba zbyt surowa sankcja. Intencje legislatorów są słuszne, ale przepisy – mocno niesprawiedliwe. Co innego, jeżeli w przepisach byłaby mowa o faktycznie niebezpiecznych kierowcach, wobec których ustanowiono dwa czy trzy sądowe zakazy.

zdjęcie: pixabay.com (https://pixabay.com/illustrations/blue-light-siren-police-officer-1675686/)

Wpływ nowych przepisów na kierowców zawodowych i rynek pracy

Zaostrzenie przepisów dotyczących dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów może mieć poważne konsekwencje dla kierowców zawodowych, którzy utracą możliwość wykonywania pracy. Może to prowadzić do problemów finansowych, a także wpłynąć na rynek pracy w branży transportowej, gdzie już teraz brakuje wykwalifikowanych kierowców. Pracodawcy będą musieli zwracać jeszcze większą uwagę na historię zatrudnianych kierowców oraz ich przestrzeganie przepisów.