Oleje samochodowe – rodzaje, jak wybrać, dlaczego trzeba regularnie wymieniać?

Rodzaje olejów silnikowych – syntetyczne, półsyntetyczne, mineralne

Podstawowy podział olejów silnikowych ze względu na zastosowaną bazę, sposób wytwarzania oraz ilość dodatków uszlachetniających uwzględnia oleje syntetyczne, półsyntetyczne oraz mineralne. Przynależność do konkretnego rodzaju jest uzależniona od minimalnej zawartości olejów bazowych.

• Oleje syntetyczne – wytwarzane w procesie syntezy związków chemicznych, a więc najbardziej zaawansowane technologicznie. Mają rzadką konsystencję, dlatego docierają do każdego zakamarka silnika, zapewniają też lepszy poziom nasmarowania części mechanicznych. Obecnie to najlepsze pod względem jakości oleje silnikowe na rynku. Według normy SAE są to oleje oznaczane jako 0W30, 0W40, 5W30, 5W40 i 5W50.

• Oleje półsyntetyczne – produkty powstające na bazie olejów mineralnych, ale z domieszką syntetyczną na poziomie ok. 30%. To rozwiązanie pośrednie – jakościowo i cenowo – między olejami syntetycznymi a mineralnymi. Według normy SAE są to oleje oznaczane jako 10W40 i 10W60.

• Oleje mineralne – tradycyjne oleje wytwarzane w procesie destylacji ropy naftowej. Mimo iż są olejami słabej jakości, stosuje się je w starszych silnikach, gdzie nie można korzystać z olejów syntetycznych i półsyntetycznych. W związku z tym są tanie, ale sprzyjają odkładaniu nagaru w silniku. Według normy SAE są to oleje oznaczane jako 15W40 i 15W50.

Jakość olejów silnikowych – klasyfikacja według SAE i ACEA

Mimo iż branża motoryzacyjna uwzględnia kilka systemów klasyfikacji jakościowej olejów, najczęściej korzysta się z zestawień dwóch instytucji, tj.:

• API – amerykańska instytucja odpowiedzialna za normy przemysłu samochodowego w USA. Według klasyfikacji API oleje są oznaczone literami S (do silników benzynowych), C (do silników wysokoprężnych) oraz F (do silników wysokoprężnych w wybranych wysokoobrotowych silnikach czterosuwowych). Po literze określającej grupę oleju jest litera odpowiadająca grupie produktu (od A do P – silniki benzynowe, od A do K – silniki wysokoprężne). Im dalsza litera po literze odpowiadającej przeznaczeniu oleju (m.in. S, C), tym olej spełnia nowszą normę. Dodatkowo oleje do silników wysokoprężnych mogą mieć podnormy opisywane cyfrą. Same oleje mogą przynależeć do kilku klas.

• ACEA – Europejskie Stowarzyszenie Producentów Samochodów. Według klasyfikacji tej organizacji oleje silnikowe są oznaczone literami A (do silników benzynowych), B (do silników wysokoprężnych), L (niskopopiołowe – Low SAPS – do silników benzynowych z układami katalitycznymi i wysokoprężnych z filtrami DPF), E (do silników wysokoprężnych w samochodach ciężarowych). Po olejach do diesli i silników benzynowych występują cyfry 1-5, w przypadku olejów oznaczonych literą C – cyfry od 1 do 4, a literą E – od 1 do 9. Im cyfra jest wyższa, tym olej ma lepsze właściwości i lepiej chroni elementy silnika. Ważne, żeby nie stosować oleju o klasie niższej niż rekomendowana przez producenta. Dopuszczalne jest natomiast stosowanie oleju o wyższej klasie od zalecanego przez producenta pojazdu. Również w tym przypadku oleje mogą przynależeć jednocześnie do kilku klas.

Klasa lepkości olejów silnikowych według SAE

Klasę lepkości oleju silnikowego określa przede wszystkim klasyfikacja SAE. Jako że są to produkty wielosezonowe, oznaczenie lepkości jest osobne dla sezonu zimowego i letniego, tj.:

• Oznaczenie lepkości dla sezonu zimowego – określają ją pierwsze cyfry przed literą W. Wyróżnia się sześć niskotemperaturowych klas lepkości olejów silnikowych, a więc 0W (możliwość rozruchu silnika przy temperaturze do -35 st. C), 5W (poprawna praca przy temperaturze -30 st. C), 10W (-25 st. C), 15W (-20 st. C), 20W (-15 st. C), 25W (-10 st. C). Jak łatwo zauważyć, im niższa cyfra, tym olej silnikowy lepiej spisuje się przy niskich temperaturach.

• Oznaczenie lepkości dla sezonu letniego – określa ją druga cyfra po literze W. Wyróżnia się osiem klas gęstości oleju silnikowego w wysokich temperaturach (8, 12, 16, 20, 30, 40, 50, 60). Im cyfra jest wyższa, tym olej lepiej smaruje elementy silnika przy wysokich temperaturach.

Jak wybrać właściwy olej silnikowy?

Przy wyborze oleju silnikowego warto kierować się przede wszystkim zaleceniami i wskazaniami producenta. To najbezpieczniejszy sposób i gwarancja, że olej jest odpowiedni dla danej jednostki napędowej. Pomóc może też mechanik, szczególnie jeżeli silnik jest już mocno wyeksploatowany. Warto pamiętać, że zastosowanie nieodpowiedniego oleju może skończyć się uszkodzeniem silnika. Jeżeli nawet nie dojdzie do zniszczenia jednostki napędowej, nie będzie ona pracować optymalnie.

Znaczenie filtra oleju i objawy zużycia oleju silnikowego

Podczas wymiany oleju silnikowego nie można zapominać o filtrze oleju. Filtr odpowiada za wyłapywanie zanieczyszczeń, opiłków metalu i produktów spalania, które mogą przedostać się do układu smarowania. Zaniedbanie wymiany filtra skutkuje obniżeniem skuteczności smarowania oraz ryzykiem poważnych awarii silnika.

Objawy zużycia oleju lub zastosowania niewłaściwego produktu to m.in. głośniejsza praca silnika, spadek osiągów, zwiększone zużycie paliwa, dymienie z wydechu czy pojawienie się kontrolki ciśnienia oleju na desce rozdzielczej. Regularna kontrola poziomu i jakości oleju oraz wymiana filtra to podstawowe czynności, które pozwalają uniknąć kosztownych napraw.

Oczywiście warto też zwracać uwagę na producenta oleju silnikowego. Najbezpieczniej inwestować w oleje renomowanych marek, które są rekomendowane przez producentów samochodów i mechaników (m.in. Shell, Total, Liqui Moly, Mobil, Motul, Castrol, Febi, Valvoline).

Jak często wymieniać olej w samochodzie?

Olej silnikowy przede wszystkim odpowiada za smarowanie ruchomych części (m.in. wałek rozrządu, turbosprężarka, tłoki silnika, wał korbowy). Dzięki smarowaniu elementy te nie ulegają zatarciu i pracują dłużej.

Ogólna zasada mówi, że olej należy wymieniać co 10-20 tys. km. Jednak częstotliwość wymiany jest różna w zależności od sposobu oraz miejsca eksploatacji pojazdu. Jeżeli samochód jest użytkowany głównie w warunkach jazdy miejskiej, olej należy wymieniać nie rzadziej niż co 15 tys. km. W sytuacji, kiedy pojazd pokonuje dłuższe dystanse i jest eksploatowany głównie w trasie, okres ten można wydłużyć do 20 tys. km. Jednocześnie warto pamiętać, że częstsza wymiana oleju, mimo iż rodzi pewne koszty, może uchronić przed olbrzymią stratą finansową wynikającą z uszkodzenia jednostki napędowej. Wymiana oleju nigdy nie szkodzi silnikowi, a niesie w sobie wyłącznie korzyści.