Pasek rozrządu – czym jest, do czego służy, kiedy wymienić?

Pasek rozrządu – co to jest i jak działa?

W pierwszej kolejności musimy wyjaśnić, czym jest pasek rozrządu i sam rozrząd. Tak więc w mocnym uproszczeniu, jest to układ odpowiedzialny za sterowanie elementami doprowadzającymi paliwo do cylindra silnika tłokowego oraz – w następnej kolejności – usuwający z niego spaliny. Sam układ składa się z wielu podzespołów, w tym zaworów, wałka rozrządu z krzywkami oraz przekładni określanej też jako napęd rozrządu. Tworzą go łańcuch wraz z kołami lub pasek, który jest clou naszego artykułu.

Głównym zadaniem paska rozrządu jest przenoszenie napędu z wału korbowego na wałek lub wałki rozrządu. Jeżeli pasek działa prawidłowo, ma to przełożenie na prawidłowe działanie cylindrów. To właśnie pasek rozrządu reguluje otwieranie oraz zamykanie zaworów dolotowych i wylotowych. Zadaniem tych pierwszych jest wpuszczanie powietrza do cylindrów, zaworów wylotowych – opróżnianie powstałych spalin. Jeżeli proces ten nie jest właściwie zsynchronizowany, może się to skończyć poważną i kosztowną awarią.

Pasek rozrządu, który zazwyczaj jest niewidoczny dla oczu, odpowiada więc za prawidłową pracę jednostki napędowej. Szczególnie że poza otwieraniem i zamykaniem zaworów ssących jest on odpowiedzialny za napędzanie pomp – cieczy chłodzącej, oleju i wtryskowej wysokiego ciśnienia.

Wbrew temu, co się może wydawać, pasek rozrządu nie jest typowym paskiem. Jest to pasek zębaty z liczbą zębów dokładnie obliczoną dla prawidłowej pracy jednostki napędowej. Jako że musi być odpowiednio napięty, w przeciwieństwie do łańcucha rozrządu wymaga również zastosowania napinacza. Dzięki temu nie dochodzi do sytuacji, w której pasek przeskakuje o zęby. Nie dochodzi też do otwierania zaworów w nieodpowiednim momencie. Napinacz jest szczególnie istotny w silnikach wysokoprężnych, w których komorach sprężania występuje wysokie ciśnienie.

Pasek rozrządu vs. łańcuch – co je od siebie różni?

Jak zauważyliśmy wyżej, obok pasków rozrządu występują również łańcuchy. Oba rozwiązania technologiczne pełnią tę samą funkcję i służą przenoszeniu napędu. Różnią się one między innymi budową, a tym samym również ceną.

Paski rozrządu są tańsze od łańcuchów i zdecydowanie popularniejsze. Są lekkie i cichsze, wykonane z gumy syntetycznej, kordu z włókna węglowego oraz powłoki antystatycznej. Zdarza się, że dla zwiększenia ich wytrzymałości w paskach znajdują się dodatkowo cienkie druty stalowe. Jednak z czasem guma ulega zużyciu, a pasek trzeba regularnie wymieniać. Szczególnie że jest on wrażliwy na działanie oleju czy płynu chłodniczego.

Łańcuch zębaty jest nawet 4-krotnie żywotniejszy, ale również nie jest niezawodny. Z czasem łańcuch może się rozciągać, dlatego należy go regulować lub wymienić.

Przykład: pasek rozrządu BOSCH ze 136 zębami

Wybór odpowiedniego paska rozrządu do swojego auta najlepiej zlecić mechanikowi, który dokona jego wymiany. Informacji o tym, jaki pasek będzie odpowiedni do modelu pojazdu, należy szukać w instrukcji pojazdu, w części poświęconej specyfikacji technicznej. W wyborze pomoże też numer VIN, w którym zakodowane są informacje na temat samochodu, w tym zastosowanego silnika i paska rozrządu.

Konkretne paski mają różne zastosowanie i mogą być stosowane w kilku markach samochodów. Dobrym przykładem jest pasek rozrządu BOSCH ze 136 zębami.

Specyfikacja techniczna paska rozrządu BOSCH ze 136 zębami

• ilość zębów: 136

• długość: 1295 milimetrów

• szerokość: 25 milimetrów

• podziałka zębów: 9,525 milimetrów

To pasek wykonany z wytrzymałej gumy, który może być stosowany w wybranych silnikach kilku marek pojazdów: Citroen, Fiat, Peugeot, Rover, Suzuki, Hyundai.

Kiedy wymienić pasek rozrządu?

Na elementy układu rozrządu należy patrzeć pod kątem czasu użytkowania i pokonanego dystansu. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, jak często wymieniać rozrząd. Najbezpieczniej sugerować się wskazaniami producenta, aczkolwiek brać poprawkę, że producenci części podchodzą bardzo optymistycznie do ich trwałości. Zdarza się, że zalecenia dotyczące wymiany pasków rozrządu wskazują na dystans 200 000 kilometrów lub okres 10 lat użytkowania auta, ale to bardzo optymistyczny wariant.

Znacznie ostrożniejsi są mechanicy. Zalecają oni wymianę paska nawet co 50 000 kilometrów. Na pewno lepiej wymienić pasek profilaktycznie, aniżeli narazić się na kosztowny remont lub wymianę jednostki napędowej. Szczególnie że zużyty pasek rozrządu zdiagnozować jest ciężej niż łańcuch, który jeżeli jest uszkodzony, wydaje charakterystyczne dźwięki. Niestety, pasek nie daje żadnych oznak zużycia.

Przyjmuje się, że pasek rozrządu powinno się wymieniać co 60 000-120 000 kilometrów lub po około 2-5 latach użytkowania. Warto pamiętać, że okres żywotności paska rozrządu skraca też agresywna i dynamiczna jazda, podobnie jak eksploatowanie samochodu głównie w warunkach jazdy miejskiej. Zapobiegawczo i profilaktycznie pasek warto wymienić również po zakupie samochodu na rynku wtórnym i zabrudzeniu go przez olej silnikowy.

Czym grozi zerwanie paska rozrządu?

Jedno jest pewne: odwlekanie wymiany paska rozrządu może nieść przykre w skutkach konsekwencje finansowe. Zerwany pasek może nawet doszczętnie zniszczyć silnik. Szczególnie jeżeli są to kolizyjne jednostki napędowe, a w większości współczesnych samochodów montuje się właśnie takie silniki. Jeżeli dojdzie w nich do zerwania paska, następuje uderzenie tłoków w zawory, co niszczy silnik.

Ważne, aby po zerwaniu paska rozrządu, kiedy samochód zgaśnie, nie próbować go odpalać. Należy wezwać lawetę i przetransportować pojazd do mechanika, który oceni stopień uszkodzeń. Oczywiście jest to trudne, ponieważ zgaśnięcie silnika może być spowodowane nie tylko zerwaniem paska. Jeżeli scenariusz jest optymistyczny, uszkodzoną jednostkę napędową można naprawić, często jednak wymaga ona wymiany.

Podsumowując, pasek rozrządu jest jednym z kluczowych elementów, decydującym dla prawidłowej i bezawaryjnej pracy silnika. Warto wymieniać go regularnie, najlepiej w całym zestawie z napinaczami i pompą wody. Koszt wymiany jest różny w zależności od jednostki napędowej i zwykle kosztuje w granicach od ok. 1000 do 2000 zł.